Topvrouwen in de kraamzorg

IMG 7975Maart 2018 - De vrouw die net te laat binnenkomt heeft een uitdagende uitdrukking op haar gezicht. Ze ziet er sjiek uit. Ze heeft een strakke leren broek aan met daarop een lang tuniek. Op de tuniek is in zwierige letters ‘Boefjes’ geborduurd. Ik vraag me af waar ik dat shirt toch van ken. En of ze er lang over nagedacht heeft. Over deze kledingkeuze voor deze Inspiratiebijeenkomst over de arbeidsmarkt in de kraamzorg. De werkgeversorganisatie heeft een delegatie uitgenodigd bestaande uit werkgevers, OR-leden en ons: de beroepsvereniging die naast beroepsinhoud ook de collectieve arbeidsvoorwaarden behartigt van de ruim 9000 kraamverzorgenden die Nederland telt.  We zijn allemaal vrouwen, op de gespreksleider na, maar die is ingehuurd dus die telt eigenlijk niet.

 Topvrouwen voor vrijheid, gelijkheid en zusterschap

Ik snap de uitdagende houding van de directeuren van de kraamzorgorganisaties wel. Het is niet gemakkelijk aan de top van de zorg. Als vrouw. Tussen alle mannen waarvan vele na een wat middelmatige carrière in het bedrijfsleven of in de politiek nog een aardige bestuurdersbaan hebben in de zorg. Waar ze piketpaaltjes zien in lange rijen naar stippen op horizonnen die ze dan transparant, maatschappelijk, innovatief én duurzaam gaan verbinden en ondertussen met inkomens naar huis gaan tussen de 100.000 en 200.000 euro per bedrijfje, want besturen en ondernemen dat kan moeiteloos in de zorg.

Deze werkgeversorganisatie is nieuw. Toen de kraamzorg zich 3 jaar geleden afscheidde van de algemene werkgeversorganisaties in de thuis- en ouderenzorg  werden de vrouwen die daar de kraamzorg in hun pakket hadden, ineens directeur van de nieuwe organisatie. De oude (mannen) garde stuurde na het vertrek van de kraamzorg een persbericht de wereld in met de strekking: ‘De meisjes van kraamzorg gaan op kamers wonen’.

Het bericht werd snel vervangen door een wat respectvollere versie maar de toon was gezet. Die vrouwtjes moeten niet denken dat ze het zonder ons, de grote jongens kunnen. Zelfs in de zorg waar meer dan 75% vrouwen werkt, is het niet vanzelfsprekend om als vrouw een leidinggevende functie te hebben in directies en besturen. Dat is best raar want er zijn veel goede vrouwen met jarenlange ervaring in de zorg, vrouwen met visies en missies die, zoals ze in de topkringen graag horen, heel goed zijn in resultaten halen, piketpaaltjes in lastige mannen slaan en over de ‘stippen op de horizon’ verklaren: "dat zijn vast heel mooie vogeltjes, maar zullen we het boompje, of liever gezegd de zuster, gewoon even bij het huisje houden?"

Leuke vrouwen. Sterke vrouwen die naast deze banen ook nog kinderen opvoeden, relaties, hobby's hebben en vaak ook nog sporten. We hebben de afgelopen jaren goede gesprekken gehad met de  vrouwen van deze nieuwe organisatie en hun leden, de werkgevers in de kraamzorg.  Ze presenteren zichzelf als fris en fruitig in de sector en als ervaren moeders die ons allemaal willen verbinden in zusterschap, gelijkheid en vrijheid. Het heeft mij soms echt geïnspireerd. Ik ben dus in blijde verwachting over wat deze middag brengen gaat. Want het is nodig. We hebben grote problemen op de arbeidsmarkt.

 

De Topvrouwen van de kraamzorg

Ik denk aan Annemijn. Annemijn is gestopt met de opleiding, net als Joyce, Samira en Cheryl. Vier vrouwen die model kunnen staan voor de vrouwen in de kraamzorg die zich afgelopen jaren bij ons meldden. Voor steun, coaching en begeleiding. Zij zijn boos, verdrietig en heel bang.  Ze voelen zich gevangen en machteloos. Leerlingen omdat ze niet goed worden opgeleid en omdat ze bedragen tussen de 5.000 en 15.000 euro moeten betalen die als boete in hun contracten zijn opgenomen wanneer ze stoppen met hun opleiding of niet een aantal jaar nawerken. De arbeidsomstandigheden worden slechter en maken dat veel vrouwen de kraamzorg verlaten. Salarissen zijn laag, op of beneden bijstandsniveau, de enorme werkdruk en hoge eisen aan flexibiliteit  maken ziek of verstoren het privé-leven. We hebben het al vaak gemeld. Op diverse inspiratie- en andere bijeenkomsten in de sector. We vechten, vragen, smeken al 14 jaar om een goede CAO bij vakbonden en werkgevers. En niet voor niets.

Annemijn loopt inmiddels bij de psycholoog omdat ze al haar zelfvertrouwen kwijt is door de strenge praktijkopleider die heel boos was dat ze na 3 gezinnen meelopen nog niet zelfstandig kan werken zonder dat de kraamvrouwen merken dat ze een leerling is. Ze kan niet weg omdat ze het geld niet heeft voor de "boete" en ze voelt zich opgejaagd en vernederd. Maar ze gaat goed vooruit, ze durft steeds beter nee te zeggen en start na de zomer met een HBO-opleiding. Haar ouders gaan de boete betalen mocht haar werkgever er om durven vragen als ze ontslag indient. De studiefinanciering is samen met wat ze verdient met oppassen voldoende om op kamers te blijven wonen. Wat een topmeisje, dat gelukkig na deze harde les, kiest voor een toekomst waar ze weer fris en fruitig kan leven.

Cheryl is gestopt met werken in de kraamzorg omdat ze voor haar kinderen 7 dagen oppas moest regelen om vaak uiteindelijk maar hoogstens 5 dagen te werken en dan niet meer dan 24 uur betaald kreeg.  Ze kwam in grote financiële en gezondheidsproblemen. Ze heeft nu een baan in de ouderenzorg en volgt een opleiding tot verzorgende IG. Gelukkig had ze een lieve begeleider bij de sociale dienst die haar hielp met de overstap. Cheryl, wat een topvrouw. Ze koos voor de kinderen en zichzelf.

Samira en Joyce zijn meteen na het volgen van een opleiding elders gaan werken.  Ondanks de nawerkverplichting van 2 jaar die ze allebei in hun contract hadden staan. Ze zijn helemaal klaar met het werken in de zorg; Joyce was niet bang maar vooral boos. “Mijn mensen zijn eeuwenlang slaaf geweest van de witte mensen hier. Mij behandel je niet als slaaf. Niet meer, nooit meer! ” Ze is niet van plan die 5000 euro te betalen. "Laat ze maar naar de rechter gaan! Dan zal ik eens even een boekje opendoen over wat zij allemaal gedaan hebben met mij wat niet mag. Ik denk dat de rechter zegt dat zij mij 5000 euro moet betalen.” Zo’n trotse wijze topvrouw. Nog geen 27 jaar maar nu al zo inspirerend. Ze is haar eigen nagelstudio begonnen. Ik denk dat ze over 10 jaar in iedere stad een vestiging heeft.

Samira is zwanger en heeft zelf ontslag genomen op voorstel van haar werkgever. Want zwangere collega's zijn, zo legde de werkgever haar uit, nu eenmaal een enorme belasting voor de teams. Nu kon de werkgever een nieuw teamlid aannemen. Samira mocht wel terugkomen na haar zwangerschapsverlof, maar dan zou ze wel een nulurencontract krijgen want de werkgever had slechte ervaringen met moeders in haar team. Die melden zich altijd maar ziek of kunnen niet werken omdat de kinderen ziek zijn.  Alsof die echtgenoten niet ook eens wat kunnen doen. Samira had wel even haar wenkbrauwen gefronst. Haar echtgenoot werkt 80 uur in zijn winkel om zo het gezinsinkomen en de hypotheek te kunnen betalen. De 450 euro die Samira iedere maand netto verdient is slechts 1/4 van wat het gezin per maand nodig heeft om te kunnen wonen en eten. Dus haar man kon niet eens thuisblijven al zou hij willen. Ze heeft maar niets gezegd. Samira is bescheiden en rustig en het is niet beleefd om oudere vrouwen tegen te spreken. Maar ze is erg blij dat ze nu in de winkel van haar man mee kan werken.  Wat een topvrouw, ze zocht en vond een plek waar ze kan werken en ook moeder en echtgenote kan zijn.

 

De blote man als inspiratiebron?

De inspiratiebijeenkomst gaat van start.  Nogal spontaan want de gespreksleider is druk met zijn laptop. "Ik heb enkel toppertjes voor mij werken" , zegt Boefje. Dat scheelt. Maar ja, ik kan geen nieuwe vinden en de oudere gaan wel een beetje roesten. Dat probleem wordt herkend door een andere werkgever. Bij haar kiezen mensen bewust voor een baan bij haar bedrijf. Werkdruk bestaat in haar organisatie niet. “Werkdruk is ook maar een gevoel,” zegt ze kordaat. En ik vraag of ze bedoelt dat als iemand aangeeft werkdruk te ervaren, ze gevraagd wordt te vertrekken. Want dan ben je niet geschikt voor de kraam. Die horen wij vaak terug van onze leden. Ze zegt dat het inderdaad een baan is die je met hart en ziel moet doen. En mijn meiden doen dat. Ze is trots en kijkt me aan alsof ik een enge besmettelijke ziekte heb. "Heb jij wel het beste voor met kraamverzorgenden?" vraagt ze pinnig.  " ik geloof het wel", zeg ik met een glimlach.

Het personeel is wel duur, de werkgevers aan tafel kijken er zorgelijk bij. 80% van de omzet gaat op aan personeelskosten.  Dus er blijft maar 20% over voor alle andere zaken. Is dat niet een beetje veel? 20% overhead? In het bedrijfsleven is 3-5 % normaal, toch? En wat heb je als kraamzorgbedrijfje eigenlijk nog meer nodig dan kraamverzorgenden?  Er zijn geen machines nodig, geen grondstoffen, de transportkosten betalen de dames zelf van hun salaris en hetzelfde geldt voor kleding en schoenen. Dus wat computers, een paar telefoons en een klein kantoortje met 1-2 planners, lidmaatschap branchevereniging en VSV en je bent klaar. Maar mij word snel de mond gesnoerd. De gespreksleider probeert streng te zijn tussen het gepruts op zijn laptop en de presentatie die eruit moet komen. Ik wil de directeur van de werkgeversorganisatie appen met de vraag: ‘wat kost nou zo’n jongen’ maar denk dat ze dit grapje niet kan waarderen, dus wis ik het bericht weer. Als ik ga verzitten hoor ik een schroef uit mijn stoel op de grond vallen. Ik besluit maar heel stil te blijven zitten en waar mogelijk mijn mond te houden. Wat heeft het voor zin?  En ik staar naar de blote mannen in onderbroek die inmiddels op het scherm verschijnen. Het zijn jonge mannen. Ik voel mij wat ongemakkelijk. Speciaal voor jullie, zegt de gespreksleider monter en geeft ons een dikke olijke knipoog.  Ze staan er echt. Als het hele rugbyteam van mijn zoon, frisgewassen en onthaard, bijna naakt, blinken ze ons zwoel tegemoet. De naakte man als inspiratiebron in de kraamzorg. Natuurlijk. Ik begin het gevoel te krijgen dat dit een wat moeizame bijeenkomst gaat worden.

 

Fris en fruitig de sector verjongen met een businesscase:

Na de blote mannen sheet krijgen we een ondernemend verjongingsplan voor de sector gepresenteerd. Het is een treurig plan. Dat niets aan de problemen in de kraamzorg gaat veranderen. Er is geen ruimte meer voor overleg of uitwisseling. Het plan is al klaar en geregeld. Door de werkgevers, zonder de professionals zelf en zonder het Kenniscentrum Kraamzorg dat met tonnen overheidsgeld is opgericht er bij te betrekken. Wij hoeven ons enkel nog te laten inspireren. Het is een sluitende businesscase, zegt de directeur van de werkgeversorganisatie opgetogen. Dus het gaat de werkgevers geld opleveren én nieuw goedkoop personeel. Het is een win-win, dit opleidingsinstituut dat de kraamzorgorganisaties gaan beginnen en waar ze zelf nieuwe kraamverzorgenden gaan opleiden. Via een e-learning, met af en toe een bijeenkomst in een gehuurd zaaltje. Dat is ruim voldoende voor een beroepsopleiding in de kraamzorg.  Die jonge meiden zitten de hele dag al achter hun computer en zo kunnen ze elkaar ook niet opfokken in de klas. Blijven ze lekker fris en fruitig.

 

De leerling als goedkoop verdienmodel

Het fijne van leerlingen in de kraamzorg is dat ze meteen productief zijn. In normale mensentaal betekent dit dat een leerling een werken-leer overeenkomst krijgt met een zorgorganisatie. Die kan daar subsidie voor krijgen. Want de minister wil wat doen aan de tekorten aan personeel in de zorg. Vooral in de ouderenzorg maar voor de kraamzorg is ook nog wel wat geld beschikbaar. Het geld dekt de kosten van opleiden bij een opleidingsinstituut.  En eigenlijk kost een leerling dan verder niet veel. Sterker nog, die levert vooral veel geld op, want het is normaal dat leerlingen in de kraamzorg al snel zelfstandig in gezinnen werken. Waar ze telefonisch begeleid worden door praktijkopleiders die vaak ook nog zelf in de kraamzorg werken en dus ook niet veel extra kosten. Voor de uren kraamzorg in een gezin krijgt een zorgorganisatie tussen de 44 en 47 euro per uur. Het maakt niet uit of een leerling wordt ingezet of een gediplomeerde. De leerlingen verdienen meestal niet meer dan 4-9 euro bruto per uur, ze kosten de werkgevers dan ongeveer 10 euro per uur. De leerling zelf houdt er 3-5 euro netto per uur aan over. Veel werk - en studietijd krijgen leerlingen niet vergoed. Het wachten op een gezin, studietijd, reistijd, overlegtijd, meestal moet dat helemaal of voor groot deel in eigen tijd en op eigen kosten. Ik snap wel dat werkgevers hier een verdienmodel in zien. Het zal in sommige ondernemersogen gouden handel genoemd worden.

Zeker wanneer je het geld voor het theoretische opleiden niet naar een onderwijsinstelling hoeft te brengen maar dat geld in een eigen BV of stichting stopt. En er in de CAO niets geregeld wordt op gebied van arbeidsvoorwaarden en nette contracten voor leerlingen.

Inmiddels houd ik mij mond niet meer en vuur ik vragen af op de gespreksleider, de directeur en de beleidsadviseurs. Ze gaan steeds bozer kijken en roepen dat ze kost wat kost doorgaan. Moeten we dan niet eerst samen een goed plan maken, opper ik, zoals ik afgelopen maanden aan meerdere tafels heb gedaan. En aan een goede CAO gaan werken? "ach, Siska", zegt de gespreksleider, die zo, heb ik gegoogled ooit een baan bij een vakbond had, "een CAO is zo niet belangrijk".   Er vallen steeds meer schroefjes uit mijn stoel.

 

De kloof tussen topvrouwen en vrouwen aan de top

Ik denk aan onze ‘toppertjes’. Aan Annemijn, Joyce, Cheryl en Samira.  Terwijl om mij heen de vrouwen uit de top van de kraamzorgwereld doorkakelen, met ogen rollen en zuchten.  Ik bezie ze met steeds meer afstand. Dit zijn niet mijn collega's. Ik hoef geen solidariteit en samenwerking van deze vrouwen te verwachten. Ze  beschouwen mij en de Annemijns, de Joyces, Cheryls en Samira's niet als hun gelijkwaardige zusters. Wij zijn slechts roestige schroefjes in stoelen die hen moeten dragen. Schroefjes die je eruit haalt en weer inschroeft en ieder schroefje is makkelijk te vervangen.

Ineens weet ik waar ik de tuniek met de zwierige letters ‘Boefjes’ van ken. Ik heb ze zien hangen op de markt. Bij mijn favoriete Pakistaan met fleurige kleding. Ik koop er zomers altijd mijn harembroeken  om naar het strand te gaan, 5 euro per stuk. De tunieken waren er in verschillende kleuren en met verschillende teksten. Naast Boefje, kon je ook kiezen voor Lief of Stoer. Ik heb nog staan aarzelen of ik een roze met Lief zou kopen. Als nachtpon voor op de camping. Maar ik heb het maar niet gedaan, ik was bang dat mijn man, die al boven de 60 is, zou bezwijken aan de slappe lach als ik hem zo in bed ga ontvangen. Mijn gedachten gaan naar de zomer. Ik voel mij bijna geïnspireerd en streng spreek ik mijzelf toe:"niet zo cynisch Sis, misschien zijn Boefje en haar collegavrouwen aan de top, onder hun uitdagende presentatie wel heel wijze vrouwen met verder wel heel frisse en fruitige ideëen. Maar terwijl ik de blote rugbyjongens over het scherm zie dansen en de gespreksleider monter een oefening in groepjes aankondigt waar we de kansen en bedreigingen van de kraamzorg moeten gaan benoemen, denk ik alleen nog maar: ik geloof dat ik moet huilen. Ik voel geen inspiratie, zie geen kansen en zie als ik echt eerlijk ben, na vandaag, geen enkele meerwaarde meer van vrouwen aan de top in de zorg. Of ze nu fris, fruitig of transparant en verbindend zijn.

De kracht van de markt

Het enige lichtpuntje dat ik nog zie is de Pakistaan op de markt, die zo stralend kan lachen en je je zo goed kan laten voelen met jezelf, de markt en het leven. En die zo positief, wijs en vol humor zijn waar aan de man én vrouw brengt. Ik hoop maar dat hij, als Boefje in zijn kraam komt, haar met zacht en licht gemoed, als echte ondernemer kan overtuigen gewoon een tuniek met Lief te dragen.

Bij het uitrijden van de parkeergarage komen we erachter dat we geen uitrijmunt hebben gekregen en moeten betalen. We sjokken naar een automaat, pinnen 10 euro en zijn blij dat de koffie alvast wel gratis was.

Just another day at the office in de kraamzorg...

Siska de Rijke