De kracht van Kraamzorg tijdens de bevalling

Afgelopen jaren is steeds meer onderzoek gedaan naar de traumatische gevolgen van zwangerschap en bevallen voor vrouwen. Met name Claire Stamrood doet al vanaf 2013 onderzoek naar de oorzaken van PTSS en het feit dat al snel 10% -20% van de vrouwen niet met voldoening en trots op haar bevalling en kraamtijd terug kijkt. Niet iedereen ontwikkelt PTSS maar de ervaringen kunnen nog lang een nare invloed hebben op het leven van de moeders en hun gezinnen. 

Eind vorig jaar verzamelde de Geboortebeweging (deze komt op voor de rechten en positie van vrouwen tijdens zwangerschap, bevalling en kraamtijd) al de verhalen van vrouwen zelf die dit onderzoek ondersteunen. Onder de noemer #genoeggezwegen werd begin dit jaar een zwartboek aangeboden in de Tweede Kamer. Eind juni spreekt de Tweede kamer met de minister over wat zij er inmiddels aangedaan heeft. Het lijkt erop dat er eindelijk aandacht komt voor de rol van de vrouw in de geboortezorg. Niet als cliënt, niet als patiënt maar als deelnemer en hoofdrolspeler van een uniek en prachtig proces dat een zwangerschap en geboorte in mijn ogen zou moeten en kan zijn. 

In de Volkskrant van vandaag 8 juni 2017 geeft een belangrijke en beroemde gynaecoloog toe dat er meer gedaan moet worden aan emotionele begeleiding van de a.s moeders en hun partners en hij erkent het feit dat vrouwen beter moet worden verteld wat er met hun gaat gebeuren tijdens de bevalling. Vaak is dat, is mijn ervaring, al 50% van de nodige "emotionele" begeleiding. De andere helft van deze begeleiding bestaat uit de vrouw betrekken bij wat de professionele plannen zijn en gewoon vragen om haar toestemming. Er zijn zorgverleners die dat prima doen. De meeste zelfs. Want laten we niet vergeten dan 80 tot 90% van de vrouwen geen nare ervaringen heeft. Maar het moge duidelijk zijn dat het beter kan. 

 

Aandacht aan menselijke verzorgende kant geboortezorg

De afgelopen jaren heeft de geboortezorg onder invloed van de relatief hoge sterftecijfers van baby's tijdens de bevalling nogal onder invloed gestaan van de "technische kant" van bevallen. 

Onder invloed van alle deze ontwikkelingen hebben we de rol de moeders als deelnemer en daarbij ook onze begeleiding tijdens de geboorte, steeds meer zien afkalven. Het wordt tijd dat er niet alleen aandacht is voor de medische technische kant van bevalling maar ook op de medische menselijke verzorgende kant. De een kan niet zonder de ander. 

In de kraamzorg herkennen we de ervaringen van de 10 tot 20% vrouwen die geen goede ervaring hebben. En het is voor mij al jaren, naast het feit dat het voor mij het mooiste werk is dat er bestaat,  de reden dat ik , naast mijn andere meer beleidsmatig werk, vrouwen ben blijven ondersteunen met mijn kennis over zwanger zijn, bevallen en opstaan. 

Wij, de professionals in de kraamzorg, zijn degene die tijdens de kraamtijd de ervaringen horen en vaak kunnen wij dan wel helpen met het een en ander te verduidelijken en te verwerken maar voor veel vrouwen is dat helaas niet genoeg en te laat. Zij blijven soms wel hun hele leven worstelen met traumatische ervaringen. Wij zijn in de kraamzorg inmiddels gestart met de hele beroepsgroep de komende jaren bij te scholen op het geven van psychosociale ondersteuning. Kennis over hechtingsprocessen maar ook over hoe je vrouwen psychologisch begeleid na een nare bevalling en/of zwangerschap, hoort daar bij. Het is niet voor niets dat er is gekozen in de kraamzorg om deze bijscholing op te nemen in het verplichte bijscholingscurriculum van het Kenniscentrum Kraamzorg. Er is veel behoefte aan onder zowel de kraamvrouwen als de kraamverzorgenden. 

 

Kraamzorg: onmisbaar en uniek

Kraamzorg is de professionele verzorgende in de geboortezorg, onmisbaar en uniek. We begeleiden de vrouwen en hun gezin na de bevalling. We praten, leggen uit, luisteren en wijzen soms de weg. Dat kunnen we ook tijdens de partus en zelfs, als het echt nodig is tijdens de zwangerschap. Wij zijn de groep die tijdens een baring het proces samen met de verloskundigen/arts (kunnen) begeleiden. Als het paar extra handen dat kan handelen wanneer dat nodig is maar als dat niet nodig is, en de natuur in feite zijn gang gaat en de verloskundige of arts zonder ons hun werk doen, dan zijn wij al ruim een eeuw de groep in de geboortezorg die juist kan zorgen dat niet alleen over emotionele ondersteuning duidelijke gecommuniceerd wordt aan de beleidstafels en vergaderingen van professionals  over hoe er samengewerkt kan worden maar dat er ook mét de vrouw en haar partner wordt gesproken. Wij leggen uit tijdens de bevalling,  blijven aan het hoofdeinde van het bed of bad zitten en praten, luisteren en observeren. De vrouw is niet alleen. Wij zijn de extra handen van de technische professionals maar kunnen tegelijkertijd de extra ogen en mond van de kraamvrouw zijn als het nodig is. 

 

Bredere en intensievere inzet tijdens de partus

De NBvK pleit al enige tijd voor bredere en meer inzet van kraamverzorgenden, zij kunnen een vast gezicht zijn tijdens de bevalling die vaak thuis begint maar inmiddels in bijna 90% van de gevallen eindigt in een ziekenhuis of bevalkliniek. Kraamvrouwen komen dan al snel tientallen verschillende gespecialiseerde zorgverleners  tegen die allemaal hun werk doen wat altijd direct met het lichaam van de kraamvrouw te maken heeft: van eerste lijns verloskundigen, tot tweede lijn verloskundigen, gynaecologen, anesthesisten,  kinderartsen, ziekenhuispersoneel, verpleging etc..

In deze hectiek kan de kraamzorg bij uitstek de professionele "buddy" zijn. Wij kunnen bij de vrouw blijven staan en zorgen de ze geïnformeerd blijven over wat er allemaal gebeurd, we kunnen de ingewikkelde taal vertalen in gewone mensentaal en dat kunnen we heel knap, eventueel enkel met handen en voeten. We kunnen helpen het geboorteplan leidend te laten blijven of acuut bijtestellen, we coachen, we puffen en zuchten mee. Wij zorgen.

Onze zorg is opgenomen in het basispakket. Het Landelijk Indicatie Protocol waar mee gewerkt wordt maakt het nu al mogelijk extra kraamzorguren in te zetten tijdens de bevalling. Er is ieder jaar onderbesteding van het budget van kraamzorg. Met andere woorden: er zijn wettelijke en financiële mogelijkheden en wij (de professionals zelf) doen het graag en zijn er klaar voor. Daarbij kan met bredere en intensievere inzet van kraamzorg toch voor uitvoering gezorgd worden van het advies uit Goed Geboren: zorg dat een zwangere vrouw niet alleen gelaten wordt, zorg voor 1op1 begeleiding tijdens de partus.

We hebben onze opleiding en ervaring. Deze hebben ons kennis en vaardigheden gegeven over de begeleidende ondersteuning tijdens zwangerschap,baring en zwangerschap. Wij hebben afgelopen 3-4 jaar allemaal bijscholingen rondom de partus gevolgd, ook op technisch gebied,  we zijn actueel en goed opgeleid en kunnen dat feitelijk en objectief aantonen met ons kwaliteitsregister bij het Kenniscentrum. 

Toch worden wij steeds minder ingezet bij de begeleiding van bevallingen. De oorzaak ligt voor een deel in het teruglopen van aantal thuisbevallingen maar ook doordat er in de geboortezorg (nog) onvoldoende gebruik wordt gemaakt van de kracht en mogelijkheden van de kraamzorg.

Het moge duidelijk zijn dat dat snel kan worden opgelost! 

 

Siska de Rijke

Kraamverzorgend begeleider van vrouwen tijdens bevalling en kraambed.